CHUYÊN GIA HƯỚNG DẪN 6 CÁCH DẠY TRẺ HẾT NÓI NGỌNG HIỆU QUẢ

Nói ngọng gây ảnh hưởng rất lớn tới các cuộc giao tiếp cũng như sự tự tin của con người. Chính vì vậy nếu thấy dấu hiệu của tình trạng này ở các bé, bố mẹ cần can thiệp sớm và đúng cách. Bài viết sau của Sakura Montessori sẽ tổng hợp những kiến thức chuẩn nhất do chuyên gia nghiên cứu về cách dạy trẻ hết nói ngọng.

Các cột mốc phát triển ngôn ngữ của trẻ

Quá trình hình thành ngôn ngữ ở trẻ được chia theo các giai đoạn tương ứng với các mốc thời gian quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển khả năng này. Dưới đây là một số cột mốc phát triển ngôn ngữ quan trọng trong giai đoạn từ sơ sinh đến 6 tuổi:

• Từ khi còn trong tử cung: Khi ấy, trẻ đã có thể nghe được các âm thanh xung quanh. Ngay sau khi sinh, trẻ cũng bắt đầu phản ứng với âm thanh và dần dần có thể nhận biết giọng nói của cha mẹ.
• Khoảng 6 tháng tuổi: Đây được xem là khoảng thời gian gợi ý ngôn ngữ, trẻ bắt đầu gợi ý ngôn ngữ của mình bằng cách kêu, cười và gesticulate. Đây cũng là cách mà trẻ thể hiện ý muốn và cảm xúc của mình.
• Khoảng 12 – 18 tháng tuổi: Trẻ bắt đầu nói và phát triển những từ ngữ đầu tiên. Ban đầu, đó sẽ là những từ ngắn và đơn giản mà ba mẹ tập cho bé như “mẹ”, “baba”. Dần dần, trẻ sẽ học nói được nhiều từ mới và bắt đầu có khả năng xây dựng những câu ngắn.
• Trong giai đoạn từ 18 tháng đến 2 tuổi: Đây là thời gian trẻ gia tăng ngôn ngữ, trẻ sẽ tiếp tục tăng cường từ vựng của mình. Các bé sẽ học và nói được nhiều từ mới cũng như bắt đầu sử dụng câu ngắn thường xuyên hơn để thể hiện yêu cầu của mình.
• Từ 3 – 4 tuổi: Khi ấy trẻ đã có thể kể những câu chuyện đơn giản và có khả năng sắp xếp các sự kiện với một trình tự có logic. Đồng thời cũng có thêm các khả năng như hiểu và sử dụng các khái niệm cơ bản về màu sắc, hình dạng và số lượng.
• Khoảng 4-5 tuổi: Ở độ tuổi này, trẻ đã có thể sử dụng ngữ pháp, chúng có thể là các quy tắc ngữ pháp đơn giản như số ít, số nhiều, thì hiện tại và quá khứ. Bên cạnh đó cũng có thể có thêm các khả năng sử dụng từ nối và cấu trúc câu phức tạp hơn.
• 5-6 tuổi: Trẻ bắt đầu xây dựng và phát triển các khả năng đọc, viết cơ bản. Chúng có thể là nhận diện các chữ cái, từ ngắn và bắt đầu viết những chữ cái đơn giản.

Trẻ nói ngọng – nguyên nhân vì sao?

Hiện nay, tình trạng nói ngọng ở các bé xảy ra khá phổ biến, hiện tượng này bị gây nên bởi các yếu tố như di truyền, kỹ năng điều chỉnh, môi trường sống hay do các vấn đề liên quan tới cơ quan nói,… Sau đây là một vài nguyên nhân chính của hiện tượng nói ngọng ở trẻ.

1. Phát triển ngôn ngữ

Khi trẻ đang trong quá trình phát triển ngôn ngữ, có thể xảy ra hiện tượng nắm bắt âm thanh và điều khiển cơ quan nói không đồng đều gây nên việc nói ngọng. Trong quá trình hình thành ngôn ngữ, trẻ sẽ lắng nghe và phản hồi lại những âm thanh nghe được một cách chính xác. Bé cần phải nhận biết và phân biệt các âm thanh khác nhau, từ âm đơn giản đến âm phức tạp. Đồng thời, điều khiển các cơ quan nói như môi, lưỡi, hàm và họng để mô phỏng lại các âm thanh mà trẻ nghe thấy một cách chính xác.

Tuy nhiên, trong quá trình này, ngôn ngữ sẽ có thể xảy ra sự không đồng đều bởi khả năng nghe và điều khiển cơ quan nói của trẻ. Điều này gây nên sự khó khăn trong việc phát âm một vài từ hoặc âm thanh do khiển cơ quan nói một cách không chính xác. Kết quả là, trẻ sẽ  bắt đầu nói ngọng, tức là không thể phát âm chuẩn một số âm thanh hoặc có biến thể trong việc phát âm.

2. Yếu tố di truyền

Nhiều nghiên cứu đã cho thấy rằng yếu tố di truyền thực sự liên quan đến tình trạng nói ngọng ở trẻ. Nếu trong gia đình có người thân cận, chẳng hạn như cha mẹ hay anh chị, hoặc người thân khác nói ngọng, tỷ lệ trẻ xảy ra tình trạng nói ngọng khi phát triển ngôn ngữ sẽ cao hơn so với những trường hợp khác. Điều này chứng tỏ yếu tố di truyền có ảnh hưởng nhất định đến khả năng nói của trẻ.

Tuy nhiên, việc di truyền nói ngọng không phải một điều dễ dàng. Bởi trẻ không chỉ phụ thuộc vào một gen duy nhất, mà là kết quả của tương tác giữa nhiều gen, do đó yếu tố di truyền giọng nói xảy ra là tương đối thấp.

3. Kỹ năng điều chỉnh

Có một số thói quen xấu như mút tay, đặt tay vào miệng hay ngoáy mũi có thể ảnh hưởng đến phần lưỡi và miệng của trẻ, dẫn đến vấn đề nói ngọng. Khi ba mẹ nhận thấy con làm những động tác này, hãy nhanh chóng đánh trống lảng bằng cách làm con chú ý vào việc khác, khiến con quên đi việc mút tay dần dần. Ba mẹ cũng có thể nhắc con trực tiếp rằng mút tay là thói quen xấu và không nên làm, nhưng hãy thể hiện thái độ không quá nghiêm khắc để không làm con cảm thấy áp lực.

4. Tình trạng lưỡi, hàm, môi hoặc họng

Các cơ quan phát âm như lưỡi, hàm, môi và họng có thể bị thương tổn hoặc sai cấu trúc, làm khả năng đồng bộ không ổn định trong quá trình phát âm của trẻ và khiến ngôn ngữ của trẻ trở nên khó khăn. Một trẻ gặp vấn đề về môi có thể gặp khó khăn trong việc phát ra các âm thanh của các chữ cái như “p”, “b”, “m”. Nếu lưỡi không hoạt động một cách chính xác, trẻ sẽ khó có thể phát âm chuẩn các âm tiếng “t”, “d”, “n”. Vấn đề về họng cũng có thể ảnh hưởng tới phát âm như “k”, “g”.

Các vấn đề với cơ quan nói có thể hình thành bởi các yếu tố như bẩm sinh, tổn thương hoặc phát triển không đúng hướng. Ví dụ, như việc trẻ có hàm răng không đều hay lưỡi quá dẻo có thể gây nên nhiều khó khăn trong việc điều khiển cơ quan nói. Ngoài ra, các chấn thương hoặc khuyết tật cũng gây ra việc nói ngọng.

5. Môi trường

Môi trường sống và tác động xã hội là một yếu tố ảnh hưởng rất lớn tới khả năng học tập và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Áp lực trong gia đình hay môi trường học tập căng thẳng sẽ là một tác động xấu gây nên việc nói ngọng của trẻ. Khi trẻ bị căng thẳng và ngại giao tiếp sẽ là một cản trở lớn cho việc phát triển ngôn ngữ dẫn đến sự không lưu loát trong câu từ.

Ngoài ra, trẻ cũng trau dồi kinh nghiệm giao tiếp thông qua môi trường sống và gia đình sẽ là những yếu tố ảnh hưởng đến giọng nói. Nếu trẻ thường nghe các thành viên trong gia đình nói ngọng, trẻ sẽ mô phỏng lại rồi học theo kiểu phát âm đó.